معلول مىباشد و عليت بنّا مثلا از براى بنا باعتبار تحريك آلات و ادواتست نه باعتبار ذاتش از اينجهت است كه گاهى شخص بنّا هست و بنا نيست . تتميم " و تحقيق " بدانكه علت بمعنى ديگر نيز گفته شده است محقق تفتازانى در شرح مقاصد گفته است : گاهى علت گفته مىشود بر چيزىكه صادر شود از آن چيزى خواه باستقلال و خواه بانضمام . مخفى نماناد كه علت به اين معنى منحصر است بفاعل و منقسم مىشود به اقسام چهارگونه و ليكن منقسم مىشود بتامه و ناقصه ، و از كلام صدر متألهين در امور عامه اسفار مستفاد مىشود كه علت گاهى بمعنى اول گفته مىشود كه صاحب اقسام چهارگانه است و گاهى گفته مىشود بچيزىكه حاصل شود از وجود او وجود چيز ديگر و حاصل آيد از عدم او عدم چيز ديگر ، و معلوم است كه علت به اين معنى منحصر است به علت تامه ، و بساير اقسام شامل نيست . از اين بيانات ظاهر گرديد كه علت بسه معنى گفته مىشود و آنچه كه منقسم باقسام سه‌گانه مىشود علت بمعنى اول است . لمعة " الهية " [ بيان معناى دور و وجه بطلان آن ] بدانكه دور عبارتست از اينكه شىء محتاج باشد بچيزىكه آن نيز محتاج باشد به آن شىء ، بىواسطه يا بواسطه ، واحد يا بيشتر . مثال اول - آ - محتاج باشد به - ب - و - ب - محتاج باشد نيز به الف ، در اين صورت دور را مصرح گويند ، و تقدم شىء بر نفس در آن به دو مرتبه است ، زيرا كه الف سابق است بر ب و ب ، مسبوق است . و چون فرض كرديم كه ب نيز علت است از براى الف ، پس ب ، سابق مىباشد بر سابق خود كه الف است ، اگر در مرتبه سابق خود بود ، مقدم مىشد بر نفس خود بيك مرتبه ، و ليكن چون سابق است بر سابق خود ، پس به دو مرتبه مقدم مىشود بر نفس خود ، و همچنين است - ا - مثال دوم - ا - محتاج باشد بر - ب - و - ب - بر - ج - و - ج - بر - ا - و مثال سوم - ا - بر - ب - و - ب - بر - ج - و - ج - بر - د - و - د - بر - ا - . در مثال دوم ، دور مضمر است بيك مرتبه و تقدم شىء بر نفس بسه مرتبه است ، و در مثال سوم دور مضمر است به دو مرتبه ، و تقدم شىء بر نفس ، به چهار مرتبه است ، و على